Tüp Bebek Tedavisinde Yapay Zeka

Gemini, Claude, ChatGPT kelimelerini duymuşsunuzdur veya bizzat kendiniz kullanmışsınızdır. İşte bu yapay zeka (AI) artık tüp bebek tedavilerinde de kullanıma girmeye başladı. Siz de bu sürecin içindeyseniz, kliniklerin “yapay zeka kullanıyoruz” şeklindeki reklamlarıyla mutlaka karşılaşmışsınızdır. Tüp bebek süreci zaten fiziksel, maddi ve duygusal olarak yeterince stresli bir yolculukken “kesin çözüm”, “kusursuz teknoloji” veya “yüzde yüz başarı” gibi sunulan her yeniliğe umutla sarılmak istenmesi çok normal bir durum. Yapay zeka da tüp bebek sürecinde sperm, yumurta ve embriyo değerlendirmesi gibi aşamalara yardımcı olmak için sunulan yeni bir araç. Bu teknoloji laboratuvarlarda harikalar yaratıyor, işleri çok kolaylaştırıyor gibi pazarlansa da güncel yayınlar yapay zekanın bu alanda henüz çok ham bir gelişim aşamasında olduğunu ve sınırları olduğunu gösteriyor.

İnsan Hatalarını Kopyalayan Sistemler

İlk olarak, yapay zekanın nasıl öğrendiğine eleştirel bir gözle bakmak gerekiyor. Sperm ve yumurta seçimi programları, bilgisayarın kendi kendine yepyeni bir biyolojik formül bulmasıyla çalışmıyor. Sperm, yumurta veya embriyo seçimi yapan bu programlar, aslında laboratuvardaki uzmanların geçmişte yaptığı görsel seçimlere bakarak eğitiliyorlar. Düşünün ki bir laboratuvar uzmanı yıllarca belli bir kuyruk yapısına sahip spermleri veya dış zarı belli bir kalınlıkta olan yumurtaları seçmeye alışmış. Yapay zeka işte sadece bu uzmanın tercihlerini ezberliyor. Yani bilgisayar sihirli bir biyolojik doğru bulmuyor sadece uzmanların eski kararlarını kopyalamayı öğreniyor. İnsan gözü, yorgunluğu ve kararları kişiden kişiye değişebildiği için, yapay zeka da bu kusurlu ve öznel insan yaklaşımlarını aynen, sadece çok daha hızlı bir şekilde tekrar etmeye devam ediyor.

Dış Görünüş Her Şey Değildir

Yapay zekanın kliniklerde en çok kullanıldığı yer, anne rahmine yerleştirilecek embriyonun seçilmesidir. Ancak burada çok kritik bir yanılgı vardir. Bu bilgisayar programları embriyonun genetiğinin, yani kromozomlarının gerçekten sağlıklı olup olmadığını kesin olarak bilemezler. Gerçek sağlığı anlamanın tek yolu, embriyodan küçük bir parça alınarak yapılan tıbbi genetik testlerdir.

Bilgisayar programları sadece embriyoların fotoğraflarına veya gelişim videolarına bakarak, onları sadece “dış görünüşlerine” göre puanlar. Ancak dışarıdan şekli biraz bozuk veya standartlara uymayan bazı embriyolar, anne rahmine tutunduklarında kendi kendilerini onarıp tamamen sağlıklı, harika bebeklere dönüşebilirler. Sadece dış görünüşe odaklanan katı bir bilgisayar programı, yaşama şansı olan bu embriyoları sırf “şekli tam uymuyor” diyerek yanlışlıkla ayırabilir. Bu göz ardı edilmemesi gereken çok ciddi bir risktir. Buna benzer bir olay da son zamanlarda yasandı.

Avustralya merkezli Monash IVF kliniği, hastalarına %95 güvenilir olduğunu iddia ettiği ancak kusurlu çıkan bir embriyo genetik testi (PGT-A) uygulayarak büyük bir tıbbi ihmale neden olduğu için dava edildi. Testin yüksek oranda yanlış pozitif sonuç vermesi yüzünden, kliniğe güvenen yüzlerce hastanın aslında tamamen sağlıklı olan embriyoları kusurlu denilerek imha edildi ve bu insanların çocuk sahibi olma şansları ellerinden alındı. Bu skandalın ardından açılan toplu dava sonucunda Monash IVF, yasal bir sorumluluğu resmi olarak üstlenmekten kaçınsa da, hatalı test yüzünden embriyolarını kaybeden 700’den fazla hastaya toplam 56 milyon Avustralya Doları tazminat ödemeyi kabul ederek davayı uzlaşma ile kapattı.

Yapay Zekanın Faydaları:

Elbette tüm bu eksikliklerine rağmen bu teknolojiler tamamen faydasız değil. Doğru, dikkatli ve yerinde kullanıldığında, doktorlarınız için çok iyi bir “laboratuvar asistanı” olabilirler.

İlaç Dozlarını Ayarlarken: Yumurta büyütme tedaviniz sırasında; yaşınız, kilonuz ve hormon testlerinize bakarak doktorunuza en uygun ilaç dozunu hesaplamada yardımcı olabilirler. Böylece yumurtalıklarınızın gereğinden fazla uyarılması gibi riskler azalır.
Laboratuvarın Güvenliğinde: O kıymetli embriyolarınızın bekletildiği cihazların sıcaklığını, nemini ve havasını saniye saniye takip edip, en ufak bir aksaklıkta uzmanları anında uyarabilirler.
Detayları Yakalamada: Mikroskop başındaki insan gözünün yorulup kaçırabileceği çok hızlı ve ufak hücresel hareketleri kameralar sayesinde kaydedip doktorlara ek fikir verebilirler.
Zaman Kazandırmada: Laboratuvardaki tekrar eden rutin işleri hızlandırarak, embriyologların yorulmasını engellerler. Böylece uzmanlar, sizin tedavinizle ilgili asıl hayati kararlara odaklanmak için daha fazla zaman ve enerji bulabilirler.

Özetle bu sistemler doktorun yerini alacak mucizevi araçlar değil; sadece arka planda düzeni sağlayan faydalı yardımcılardır.

Henüz Kesin Kanıtlar Yok

Şu anda, yapay zekanın tüp bebek tedavisinde canlı doğum oranlarını kesin olarak artırdığını gösteren geniş çaplı bir klinik deney maalesef bulunmuyor.

Kullanılan sistemlerin çoğu sadece birkaç merkezin verisiyle test edilmiş durumda ve uzun vadede doğan çocukların sağlık durumlarına dair takip verisi yok. Kesin tıbbi kanıtları olmayan bir sisteme, sadece ticari vaatler nedeniyle körü körüne güvenmek hastalar için oldukça risklidir.

Nedenini Bilmediğimiz Kararlara Güvenmek (Kara Kutu)

Bu ticari sistemler genellikle kapalı birer “kara kutu” gibidir. Sistem sizin embriyonuza bir kalite puanı verir ama bu puanı tam olarak hangi hesaba dayanarak verdiğini doktorunuza bile açıklamaz.

Tıpta, bir doktorun nasıl çalıştığını anlamadığı ve denetleyemediği bir makineye doğrudan güvenmesi çok sakıncalıdır. Doktorların kendi tecrübelerini ve uzmanlıklarını bir kenara bırakıp, mantığını açıklayamayan şeffaf olmayan bir bilgisayar programına körü körüne güvenmesi, sağlığınız için asla kabul edilebilir bir yaklaşım değildir.

En Özel Bilgilerinizin Güvenliği

Bu tür sistemlerin çalışabilmesi için çok büyük miktarda veriye ihtiyaçları vardır. Bu da sizin en hassas tıbbi geçmişinizin, genetik bilgilerinizin ve tedavi detaylarınızın bu bilgisayarlara yüklenmesi demektir.

Böylesine devasa verilerin dijital ortamda işlenmesi, ciddi gizlilik ihlali ve veri hırsızlığı risklerini de beraberinde getirir. Kliniklerin, sizin bu en mahrem bilgilerinizi ticari yazılımların içinde nasıl koruduğu her zaman sorgulanması gereken, çok ciddi bir güvenlik meselesidir.

Tedavinizde yapay zeka kullanılıyorsa, süslü reklamlara kanmadan doktorunuzla açıkça konuşun. Kendinize şu soruları sorun ve çekinmeden kliniğe yöneltin: “Bu yapay zeka programı bana ek bir genetik bilgi veriyor mu yoksa sadece görünüşe göre mi seçiyor?”, “Bilgisayarın verdiği kararı laboratuvardaki bir insan uzman mutlaka iki kez kontrol ediyor mu?”, “Eğer yapay zeka bir embriyoyu beğenmezse o embriyoya şans vermekten tamamen vazgeçiyor musunuz?”. Tedavinizin kontrolünün ruhsuz algoritmaların değil, bilimin ve güvendiğiniz uzmanlarının ellerinde olduğundan emin olun.

Referanslar:

Barnes, J. et al. STORK-A non-invasive AI-driven method to predict ploidy status. Lancet Digit. Health (2022).
Capalbo, A. et al. On the reproductive capabilities of aneuploid human preimplantation embryos. Am. J. Hum. Genet. 109, 1572–1581 (2022).
Feyeux, M. et al. Development of automated annotation software for human embryo morphokinetics. Hum. Reprod. 35, 557–564 (2020).
Wang, G. et al. A generalized AI system for human embryo selection covering the entire IVF cycle via multi-modal contrastive learning. Patterns 5, 100985 (2024).
Olawade, D. B. et al. Artificial intelligence in in-vitro fertilization (IVF): A new era of precision and personalization in fertility treatments. J. Gynecol. Obstet. Hum. Reprod. 54, 102903 (2025).
Australian Associated Press. Monash IVF reaches $56m settlement with 700 former patients after allegedly destroying potentially viable embryos. The Guardian https://www.theguardian.com/australia-news/article/2024/aug/22/monash-ivf-reaches-56m-settlement-with-700-former-patients-after-destroying-potentially-viable-embryos-ntwnfb (2024).
Monash IVF Group Limited. Class action update. Australian Securities Exchange https://www.listcorp.com/asx/mvf/monash-ivf-group-limited/news/class-action-update-3072459.html (2024).
Supreme Court of Victoria. Monash IVF Group Proceeding. Supreme Court of Victoria https://www.supremecourt.vic.gov.au/areas/group-proceedings/monash-ivf (2025).