Bugünlerde kliniklerin web sitelerinde ve sosyal medyada sıkça karşılaştığım, sizlerin de sıkça sorduğu bir konu olan “Çip Bebek” veya “Mikroçip” tüp bebek tedavileri hakkında konuşacağız. Tüp bebek tedavilerinde laboratuvar aşaması işin gerçekten kalbidir ve günümüzde çok güzel yöntemler kullanıyoruz. Bunlardan biri de sperm seçimine yardımcı olan mikroakışkan filtreleme sistemleri. Ancak bu yöntem bazen “Çip Bebek” adı altında sanki bilgisayarlı, dijital ve yanılmaz bir teknolojiymiş gibi sunulması, doğal olarak sizlerde çok daha farklı ve bazen de gerçekçi olmayan beklentiler yaratabiliyor. Bu yazımızda laboratuvar mekaniğinden çok “Çip Bebek” isminin neden kafa karıştırıcı olduğunu ve sektörde nasıl bir pazarlama diline dönüştüğünü anlatmak istiyorum.

Bu teknoloji Harvard’da Prof. Dr. Utkan Demirci ve ekibi tarafından geliştirilen “Mikroakışkan Sperm Seçim Çipleri” (Microfluidic Sperm Sorting) adlı bir buluşa dayanıyor. Ancak ismindeki “çip” kelimesi kafaları çok karıştırıyor. Çünkü bu cihaz telefonlarımızda, bilgisayarlarımızda veya arabalarımızda bulunan, silikondan yapılmış ve içinde elektronik devreler olan bildiğimiz çiplerden değil. Buradaki “çip” kelimesi, bilim dilinde “Çip Üstü Laboratuvar” (Lab-on-a-Chip) denilen bir cihaz türünden geliyor. Elinize aldığınızda göreceğiniz şey tıbbi bir plastikten yapılmış, tek kullanımlık, şeffaf ve pilsiz, zarif bir süzgeçten ibaret aslında. İçinde elektriksel bir analiz, yazılım veya motor yok. Tamamen doğanın kendi sıvı dinamiği kurallarıyla çalışıyor. Laboratuvarımızda kullandığımız klasik sperm yıkama yöntemleriyle bu sistemin detaylı bir karşılaştırmasını ve bu plastik filtrelerin arka planda nasıl çalıştığını daha detaylı okumak isterseniz, yazımıza şu adresten göz atabilirsiniz: https://kiwu-danismanlik.com/blog/sperm-hazirlama-teknikleri/  

Bu cihaz laboratuvarlarımıza girmeye başladığında, tıbbi bir filtre olmasının ötesinde pazarlama açısından da oldukça ilgi çekti. “Mikroakışkan Sistem” demek yerine, akılda çok daha kolay kalan ve biraz da sihirli duran “Çip Bebek”, “Mikroçip Tüp Bebek” veya “Mikroçipli Aşılama” gibi isimlerle anılmaya başlandı. Bazen klinikler veya dijital reklamlar bu konuyu anlatırken, sanki ortada insan faktörünü tamamen sıfırlayan, süper bilgisayar gibi çalışan “elektronik bir analiz cihazı” varmış gibi bir dil kullanabiliyorlar.

Bu şekilde yapılan isimlendirmeler ve sunumlar, anne-baba olmak için çabalayan çiftlerimiz üzerinde ister istemez duygusal ve psikolojik bir etki bırakıyor. Çip denildiğinde hepimizin aklına son teknoloji bilgisayarlar, yanılmaz yapay zeka sistemleri geliyor. Uzun zamandır evlat sahibi olmak için yorulan çiftlerimiz de doğal olarak bu kelimeye büyük bir teknolojik güvence olarak sarılabiliyorlar. Hatta bazen “çip bebek” ismi yüzünden, doğacak bebeğin genetiğiyle oynanacağı ya da tüm kalıtsal hastalıkların kesinlikle sıfırlanacağı gibi tıbbi olarak maalesef mümkün olmayan umutlara kapılanlar bile oluyor.

Aslında sorun bu yöntemin anlatılış biçiminde yatıyor. “Çip Bebek” lafı, işin içindeki o sessiz, sade ve doğal biyolojik dinamiği tam olarak anlatamayan, biraz kulağa hoş gelmesi için popülerleştirilmiş bir isim. Yoksa bilimsel olarak baktığımızda bu cihazlar belirli erkek infertilitesi durumlarında hücreleri yormayan tıbbi araçlar. Sadece yıllardır süren kısırlık sorununu tek bir tuşa basarak çözecek elektronik bir yapay zeka mucizesi değiller. Tüp bebek gibi uzun ve yorucu bir yolda ilerlerken, hangi işlemin gerçekten klinik bir fark yaratacağını, hangisinin ise sadece kulağa hoş gelen bir isimlendirme olduğunu bilmek sizin en doğal hakkınız. İnanıyoruz ki, neyle karşı karşıya olduğunu bilen rahat ve bilinçli bir hasta, kendi tedavisinin de en güçlü destekçisidir.